Uputstvo
Prečnici, norma i šta je zaista propisano
Težinu armature ne propisuje zakon nego norma proizvoda. Betonski čelik proizvodi se u nazivnim prečnicima, a nazivna masa po metru računa se iz nazivnog presjeka i gustine čelika od 7.850 kg/m³. Tako to rade norme proizvoda kao što je EN 10080, pa je naša tablica armature izračunata istom formulom, a ne prepisana iz norme.
Koju oznaku čelika i koju normu traži vaš objekat, piše u projektu i tehničkim uslovima; nacionalne oznake norme ne navodimo, jer ih nismo provjerili. Stvarna masa šipke smije odstupati od nazivne u granicama tolerancije norme, pa se vagana isporuka i iskaz ne moraju slagati do kilograma.
Referentne vrijednosti u tablici, za poređenje s formulom, uzeli smo iz kataloga proizvođača Třinecké železárny (∅12 do ∅32) i njemačkih tehničkih odobrenja DIBt (∅10 i ∅40). Za ∅6 i ∅8 postoji samo spisak trgovca, a razlika od formule je zanemarljiva.
Gustina od 7.850 kg/m³ množi se nazivnim presjekom šipke, a ne presjekom izmjerenim na gradilištu. Zato se u iskazu uvijek piše nazivni prečnik iz plana, a ne ono što pokaže pomično mjerilo postavljeno preko rebara.
Armaturne mreže su u ovoj verziji izostavljene: za mase mreža nemamo provjeren izvor, pa tablica mreža dolazi kasnije.
Kako napraviti iskaz armature
Tablicu koristite za brzu provjeru: za ∅12 je to oko 0,89 kg po metru, pa hiljadu metara te šipke teži oko 888 kg. Druga tablica daje presjek za 1 do 10 šipki, koji treba kad se provjerava armatura u presjeku grede ili ploče.
Iskaz u projektu obično već ima oznaku pozicije, prečnik, broj komada, dužinu i skicu savijanja. Dužina sječenja uključuje kuke i savijanja kako ih plan crta, pa je unesite kakva jeste i ne dodajte ništa napamet. Ako plan ima samo dužine u osi, a ne dužine sječenja, to je mjesto gdje dodatak u procentima ima smisla.
Iskaz armature pravi se iz armaturnog plana, pozicija po pozicija:
- Iz plana prepišite svaku poziciju: oznaku, prečnik, broj komada i dužinu sječenja jednog komada.
- Dužinu unesite u metrima ili milimetrima, kako piše u planu; kalkulator pretvara jedinice.
- Ista oznaka može se pojaviti na više mjesta: kalkulator sabira po prečniku, pa redove ne morate spajati ručno.
- Na kraju dodajte procenat za preklope i rasip, ako ih dužine sječenja ne uključuju; zadano je 0 %.
- Za narudžbu zaokružite tek ukupnu masu po prečniku, a ne svaku poziciju.
- Prije narudžbe uporedite zbir po prečniku s iskazom iz projekta; veća razlika obično znači pogrešnu jedinicu ili zaboravljenu poziciju.
Formula za težinu armature i česte greške
Masa po metru je π / 4 × d² × gustina, s prečnikom u metrima. Za računanje napamet vrijedi pravilo d² / 162,2 s prečnikom u milimetrima: 12² / 162,2 = 0,888 kg/m. Razlika od tačne formule je ispod 0,01 %, ali kalkulator ipak računa tačnom formulom, a pravilo služi za provjeru.
Masa po metru prikazuje se na tri decimale, ali se računa nezaokruženo. Zato 144 m šipke ∅12 u primjeru daje 127,85 kg, a ne 144 × 0,888 = 127,87 kg; razlika je mala, ali pokazuje zašto se zaokružuje tek na kraju. U svakodnevnom govoru kažemo težina armature, a tačnije je masa, jer je izražena u kilogramima.
Prečnik izvan niza od ∅6 do ∅40 kalkulator računa istom formulom, ali uz upozorenje, jer za njega u tablici nema referentne vrijednosti. Česte greške u iskazu su:
- prečnik izmjeren preko rebara umjesto nazivnog, što daje veću masu;
- dužina u milimetrima unesena kao metri, npr. 2400 umjesto 2,4;
- preklopi uključeni u dužinu sječenja i dodani još jednom kao procenat;
- masa armature procijenjena po kubiku betona umjesto po planu: za takav odnos nemamo izvor, pa ga kalkulator ne nudi.
Pitanja o tablici armature
Koliko teži armatura ∅12 po metru?
Nazivna masa šipke ∅12 je 0,888 kg po metru: presjek π / 4 × 12² = 113,1 mm², pomnožen gustinom čelika. Šipka od 12 m teži oko 10,65 kg, a 40 komada po 6 m, dakle 240 m, oko 213 kg. Stvarna masa može malo odstupati, u granicama tolerancije norme, pa se vagana isporuka i iskaz ne moraju slagati do kilograma.
Kako se čita tablica armature za šipke?
Prva tablica za svaki prečnik daje presjek jedne šipke i masu po metru, izračunatu formulom i upoređenu s katalogom proizvođača. Druga daje ukupni presjek za 1 do 10 šipki istog prečnika u cm²: npr. 5 šipki ∅16 imaju 10,05 cm². Masu pozicije dobijete množenjem kg/m s ukupnom dužinom, a kalkulator to radi za cijeli iskaz odjednom.
Zašto u tablici nema armaturnih mreža?
Mase mreža zavise od proizvođača i tipa mreže, a za ovu verziju nemamo provjeren izvor za mreže koje se koriste u BiH. Umjesto da navodimo brojeve iz kataloga koji možda ne važe, tablicu mreža ostavljamo za kasniju verziju. Do tada masu mreže uzmite iz kataloga svog dobavljača, za tačno onaj tip i dimenziju mreže koju naručujete.
Šta znači broj 162,2 u formuli?
To je zaokruženi rezultat izraza 4 / (π × 0,00785): kada je prečnik u milimetrima, d² / 162,2 daje masu u kilogramima po metru. Pravilo je zgodno za računanje napamet i od tačne formule odstupa manje od 0,01 %. Kalkulator koristi tačnu formulu s gustinom 7.850 kg/m³, a pravilo je tu da biste rezultat mogli brzo provjeriti.
Koliki dodatak za preklope treba dodati?
Onoliki koliko dužine sječenja već ne sadrže. Dužine i mjesta preklopa određuje armaturni plan, pa je najtačnije uključiti ih u dužinu pozicije i dodatak ostaviti na 0 %. Procenat je samo gruba zamjena kad plan nije gotov; izvor za uobičajenu vrijednost nemamo, pa je kalkulator ne nudi. Kad plan bude gotov, ponovite proračun s dužinama sječenja.